Islamic Human Rights Journal

fa امکان‌سنجی گفت‌وگوی بینافرهنگی درباره حقوق بشر و شریعت براساس چارچوب نظری احمد النعیم: بازاندیشی انتقادی در افق فلسفه حقوق بشر اسلامی Assessing the Feasibility of Intercultural Dialogue on Human Rights and Shari‘a Based on the Theoretical Framework of Abdullahi Ahmed An-Na‘im: A Critical Reflection in the Horizon of Islamic Human Rights Philosophy پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقاله حاضر با رویکردی فلسفی، انتقادی و مبتنی بر تحلیل مفهومی، به واکاوی چارچوب نظری احمد النعیم درباره نسبت شریعت، دولت و حقوق بشر می‌پردازد و افق‌های گفت‌وگوی بینافرهنگی را از منظر فلسفه حقوق بشر اسلامی باز می‌گشاید. النعیم، با تأکید بر جدایی نهادی میان دین و دولت و بازسازی تاریخی ـ تفسیری شریعت، بر آن است که تحقق حقوق بشر در جوامع اسلامی نیازمند تفسیری سیال، داوطلبانه، غیرسلطه‌گر و مبتنی بر انتخاب آگاهانه شهروندان از دین است. در این چارچوب، شریعت نه متن مطلق، بلکه عرصه‌ای برای اجتهاد تحول‌پذیر و گفت‌وگوپذیر با جهان معاصر تلقی می‌شود. این مقاله با تحلیل انتقادی بنیادهای هرمنوتیکی و فلسفه النعیم، نشان می‌دهد که طرح او، علیرغم تلاش برای تلفیق وفاداری دینی با الزامات حقوق بشر، با تنش‌هایی در نسبت میان دین، سیاست و جامعه مواجه است؛ از جمله تناقض میان تفکیک ساختاری دین و دولت و در عین حال حضور مدنی ارزش‌های دینی در حوزه عمومی. افزون بر این، امکان‌سنجی گفت‌وگوی بینافرهنگی در این چارچوب، مستلزم بازاندیشی در سه حوزه کلیدی است: زبان مشترک گفت‌وگو، حدود تحول‌پذیری فقه و ترجمان بومی حقوق بشر در جوامع اسلامی. مقاله در نهایت، با تلفیق تحلیل نظری و نقد هرمنوتیکی، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های مدل النعیم را در پرتو مبانی فلسفه حقوق بشر اسلامی ارزیابی می‌کند.</div> <div style="text-align: justify;">This article adopts a philosophical and critical approach to examine Abdullahi Ahmed An-Na'im's theoretical framework concerning the relationship between Shari'a, the state, and human rights, while opening up new horizons for intercultural dialogue from the perspective of Islamic human rights philosophy. Emphasizing the institutional separation of religion and the state and a historical-interpretive reconstruction of Shari'a, An-Na'im argues that the realization of human rights in Muslim societies requires a fluid, voluntary, and non-coercive interpretation of religion rooted in civic engagement. Within this framework, Shari'a is not regarded as a fixed or absolute text, but rather as a dynamic space for ijtihad that is both open to transformation and dialogue with contemporary global norms. Through a critical analysis of An-Na'im's hermeneutic foundations and practical philosophy, this article shows that despite his attempt to reconcile religious commitment with the requirements of human rights, his model encounters significant tensions—most notably, the paradox between structural secularism and the civic presence of Islamic values in the public sphere. Furthermore, the feasibility of intercultural dialogue within this framework necessitates a rethinking of three core domains: the language of dialogue, the boundaries of jurisprudential transformation, and the localized interpretation of human rights. In conclusion, the article assesses both the potential and limitations of An-Na'im’s paradigm in light of the philosophical foundations of Islamic human rights discourse.</div> شریعت, حقوق بشر, دولت سکولار, احمد النعیم, گفت‌وگوی بینافرهنگی, فلسفه حقوق, حقوق بشر اسلامی Shari‘a, Human Rights, Secular State, Abdullahi Ahmed An-Na‘im, Intercultural Dialogue, Philosophy of Law, Hermeneutic Critique, Islamic Human Rights 1 29 http://islamichumanrights.ir/browse.php?a_code=A-10-56-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Ghsem Tangestani محمدقاسم تنگستانی m.tangestani@khu.ac.ir 1003194753284600125 1003194753284600125 Yes Associate Professor, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran. دانشیار گروه حقوق بین‌الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Mahdi Moradi Berelian مهدی مرادی برلیان 1003194753284600126 1003194753284600126 No Assistant Professor, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.