Islamic Human Rights Journal

fa نقش فقه مقاصدی در همگرایی حقوق کیفری برخی کشورهای اسلامی با حقوق بشر The Role of Maqasidi Jurisprudence in Convergence of Some Islamic Countries Criminal Laws with Human Rights پژوهشي Research یکی از چالش‌های نظام حقوقی ‌ایران و برخی دیگر کشورهای اسلامی، دامنه و ژرفای پذیرش نظریه‌های نوسازی فقه و به تبع، اصلاح حقوق کیفریِ فقه‌مدار است. حاکمیت قانون بر پایه حقوق بشر که برآیند ساخت‌‌های اجتماعی و وجدان جمعی است، در فراز و فرود با خوانش سنتی از فقه، به رویکرد مقاصدی اقبال نشان داده و مترصد برون ـ شد از برخی تنگناها پیرامون کیفرهای بدنی و نابرابری‌های آدمیان در فقه جزایی است. دفاع از حقوق بشر به واسطه غربی بودنِ منشأ آن نیست، بلکه براساس همسوییِ آن با عقلانیت، عدالت و انصاف است.قانون‌مندی، مراعات کرامت انسان، منع کیفرهای غیر ضروری، برابری افراد در مقابل قانون، سنجش‌پذیری پیامدهای جرم‌انگاری و شفافیت انگیزه و هدف از آن، مهم‌ترین اصولِ برآمده از هنجارهای حقوق بشریِ مبنای حقوق کیفری هستند. خوانش مقاصدی از فقه، این اصول را تکریم می‌کند و حقوق کیفری برخی کشورهای اسلامی را کم‌وبیش متحول ساخته؛ ظرفیت و تجربۀ ارزنده‌ای در اختیار دستگاه سیاستگذاریِ جنایی ایران قرار می‌دهد. این مقاله، به روش تحلیلی تطبیقی، پس از واکاوی مبانی نظری کاربست فقه مقاصدی در حقوقِ سیاستگذاری عمومی به‌ویژه حقوق جزا، برخی جلوه‌های تحول حقوق کیفری چند کشور اسلامی ناشی از فقه مقاصدی را تبیین کرده و ظرفیت تقریب قوانین کیفری به هنجارهای حقوق بشر در فرض سیاستگذاری جناییِ مقاصدی را توضیح می‌دهد. <pre style="text-align:justify; text-indent:0in"> One of the challenges of the Iran and some other Islamic countries legal system is the scope and depth of acceptance of jurisprudence modernization theories and, accordingly, the reform of jurisprudence-based criminal law. The rule of law based on human rights, which is the result of social constructions and collective conscience, in ups and downs with the traditional reading of jurisprudence, has shown success in the purposeful approach and overcome some bottlenecks around corporal punishments and human inequalities in penal jurisprudence. The defense of human rights is not due to its western origin, but it is based on its alignment with rationality, justice and fairness. Legality, respect for human dignity, prohibition of unnecessary punishments, equality of people before the law, quantification of the consequences of criminalization and clarity of its motivation and purpose are the most important principles arising from human rights norms based on criminal law. The reading of maqasids from jurisprudence honors these principles and has more or less changed the criminal laws of some Islamic countries. It provides valuable capacity and experience to the criminal policy-making apparatus of Iran.</pre> <pre style="text-align:justify; text-indent:14.2pt"> This article, using a comparative analytical method, after analyzing the theoretical foundations of the application of maqasidi jurisprudence in public policy law, especially criminal law, has explained some of the changes in the criminal law of several Islamic countries due to maqasidi jurisprudence and explains the capacity of convergence between criminal laws and human rights norms in the case of making criminal policies on maqasidi bases.</pre> مقاصد الشریعه, حقوق کیفری, سیاست جنایی پویا, دأبِ استحسانیِ مصلحت‌مدار, جزائیات کشورهای اسلامی Maqaid-Al-Shari’a, Criminal Law, Dynamic Criminal Policy, Sympathetic Approach Based on Expediency, Punishments in Islamic Countries 1 24 http://islamichumanrights.ir/browse.php?a_code=A-10-25-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Khaghani Esfahani مهدی خاقانی اصفهانی khaghani@samt.ac.ir 100319475328460026 100319475328460026 No Assistant Professor of Criminal Law & Criminology, The Institute for Research and Development in The Humanities (SAMT), Tehran, Iran. استادیار حقوق جزا و جرم‌شناسی پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی «سمت»، تهران، ایران.